Wanneer ben je Indo?

Wanneer ben je Indo? Dit vroeg ik me af tijdens mijn zoektocht naar mijn Indische roots. En aangezien er meer dan twee miljoen Nederlanders zijn met wortels in Indonesië of voormalig Nederlands-Indië, zullen meer mensen zich dit afvragen.

Bij mij is het zo dat mijn betovergrootmoeder Javaans was (een njai), en mijn betovergrootvader Nederlands (directeur van de Nederlands-Indische Bestuursacademie).

Hun kind, mijn overgrootmoeder, is daarmee de eerste Indische in onze familie. Wij stammen dus deels af van een njai: de ‘oermoeder’ van veel Indische mensen.

Maar wat is het verschil tussen Indo en Indisch? Kan ik zeggen dat ik Indo ben of Indisch? En kan ik met trots batik dragen? Of sta ik zo ver van mijn oermoeder vandaan dat dit eigenlijk culturele toe-eigening is?

Ik heb het even onderzocht.

Wat is Indisch?

Indisch verwijst naar Nederlands-Indië, de voormalige Nederlandse kolonie van 350 jaar die in 1945 is uitgeroepen tot de onafhankelijke Republik Indonesia. Het woord heeft een historische en culturele betekenis en is iets anders dan Indonesisch.

Indisch kan verschillende dingen betekenen:

• Indische cultuur: de cultuur die ontstond door de vermenging van Nederlandse en Indonesische invloeden in Nederlands-Indië.
• Indische keuken: gerechten en eetgewoonten uit Nederlands-Indië, zoals rendang, saté en soto, vaak aangepast aan de Indische eetcultuur.
• Indische Nederlander: Nederlander met een familiegeschiedenis in voormalig Nederlands-Indië.

Wanneer ben je Indisch?

Volgens de geschiedenissite Indischhistorisch.nl (opgericht door Indische Nederlanders) is iedereen een Indische Nederlander die:

“een voorgeschiedenis heeft in voormalig Nederlands-Indië. De stamvader [of stammoeder] van een Indische Nederlander kan op enig moment in 350 jaar koloniale periode zijn geboren.

Indische gemeenschappen bestaan niet alleen in Nederland. Ook in de Verenigde Staten, Hawaï, Spanje, Suriname en Australië wonen Indische mensen. Nederland telt echter de grootste Indische gemeenschap ter wereld.

Wanneer ben je Indo?

Een Indische Nederlander wordt vaak ook ‘Indo’ genoemd, al is Indo een afkorting van Indo-Europeaan, wat verwijst naar gemengd Aziatisch en Europees bloed (en niet per se naar een geschiedenis in voormalig Nederlands-Indië).

Indo betekent ook niet hetzelfde als Indonesisch, maar er is vaak wel nog een bepaalde band met Indonesië. Emotioneel of cultureel.

Sommige Indo’s spreken Indonesisch, vieren bepaalde tradities of koken volgens Indonesische of Indische familierecepten.

Indo: van scheldwoord naar erenaam die je van de daken mag schreeuwen

Vroeger was het voor veel Indo’s niet zo makkelijk om Indo te zijn – om maar even een understatement te gebruiken.

In de koloniale tijd stonden Indo-Europeanen vaak tussen twee werelden in. Ze werden door de Europese koloniale elite niet als gelijkwaardig gezien, terwijl ze door de inheemse bevolking soms juist als onderdeel van de koloniale macht werden beschouwd.

Vooral kinderen uit relaties tussen Europese mannen en inheemse vrouwen werden niet altijd erkend door hun Europese vaders. Sommige kinderen werden achtergelaten (en overgelaten aan hun lot) wanneer hun vader terugkeerde naar Europa.

Indo was ook lang een scheldwoord. Zowel tijdens de koloniale periode als na de komst naar Nederland werden Indische Nederlanders regelmatig gediscrimineerd en uitgescholden voor Indo of ‘blauwe’. Veel mensen probeerden zich daarom juist zo Nederlands mogelijk aan te passen en spraken weinig over hun afkomst.

Tegenwoordig is het gelukkig een ander verhaal. Er zullen altijd mensen zijn die hun hoofd niet goed op hun nek hebben zitten en nog steeds neerkijken op anderen, maar vandaag de dag is Indo iets om trots op te zijn.

Er zijn toffe communities (Indo’s Be Like), Indische evenementen (de pasars!), Indische bands, festivals, filmprojecten, kledingmerken en bijeenkomsten. Om de Indische cultuur levend te houden en door te geven, zijn er zelfs subsidieprogramma’s die projecten financieel ondersteunen.

Bekende Indische Nederlanders

Een aantal voorbeelden van bekende Indische Nederlanders zijn:

• Dinand Woesthoff: zanger en songwriter, vooral bekend als frontman van Kane. Hij heeft Indische roots via zijn vader en spreekt regelmatig over het belang van zijn familiegeschiedenis.
• Adriaan van Dis: bekroond schrijver en presentator. Zijn boeken gaan vaak over de koloniale geschiedenis, de oorlog en de Indische identiteit.
• Marion Bloem: schrijfster, dichter en filmmaker. Al tientallen jaren een belangrijke stem over de Indische identiteit, migratie en familiegeschiedenis.
• Boudewijn de Groot: legendarische singer-songwriter.
• En.. (dit shockeerde me een beetje): Geert Wilders. De fractievoorzitter van de PVV heeft via zijn moeder Indische roots.

Nieuwe generatie Indische Nederlanders

• Sven Peetoom: regisseur van de documentaire Mama’ku. In zijn werk onderzoekt hij de impact van de Nederlandse koloniale geschiedenis en intergenerationeel trauma.
• Cheroney Pelupessy: danseres en het centrale gezicht van Mama’ku met Moluks-Indische wortels.
• Megan de Klerk: frontvrouw van Nusantara Beat. Ze zingt zowel in het Indonesisch als in het Engels en brengt Indonesische muziektradities naar een nieuw publiek.

Indonesisch, Indisch of Indo: kort overzicht

Nu weten we wat meer over het verschil tussen Indonesisch, Indisch en Indo. Hier is nog een kort overzichtje voor de duidelijkheid:

• Indonesisch: afkomstig uit of behorend tot de Republik Indonesië.
• Indisch: behorend tot of afkomstig uit de historische context van Nederlands-Indië.
• Indo: een afkorting van Indo-Europeaan, iemand met zowel Europees als Aziatisch (Indisch/Indonesisch) bloed.

Wat betekent dit voor mij? Dat ik dus Indo ben en Indisch (en Nederlander, wereldburger, aardbewoner, etc.). En dat ik met een gerust hart mijn prachtige batikbroek mag dragen. 😉 (mag je ook als je geen Indo bent natuurlijk)

Ben jij ook met trots Indo? Laat je horen in de comments!